13.8 C
Niš
nedelja, 17 oktobra, 2021

Kako je počeo Hladni rat: Prvi sukob Rusa i Amerikanaca na nebu iznad Niša

Početak hladnog rata se po mnogim istoričarima dogodio nakon što su se na niškom nebu sukobili sovjetski i američki avioni novembra 1944. godine. Ovaj incident je još jedan od dokaza da je Niš oduvek bio mesto dešavanja nekih značajnih događaja koje su opredili dalje tokove svetske istorije.

O „Niškom incidentu“ piše istoričar Vladimir Jovanović.

Prvi otvoreni sukob između američkih i sovjetskih vojnika od završetka rata

Ulice oslobođenog Niša 7. novembra 1944. godine, bile su pune crvenih radničkih, jugoslovenskih, sovjetskih zastava, slika sa likovima Staljina, Lenjina, Marksa i Tita. Ceo taj slet dešavao se u čast proslave godišnjice „Oktobarske socijalističke revolucije“.

Veliku svečanost tog dana prekinuli su zvuci eksplozija koji su se negde oko 12.30 čuli iz pravca Aleksinca. Te eksplozije pravile su bombe američkih savezničkih aviona čija je meta bio konvoj 6. Radijskog streljačkog korpusa crvene armije koji se kretao prema Beogradu.

Oni su brzo shvatili da su to saveznički avioni i da je verovatno došlo do greške ali to nisu shvatili oni koji su grešku i napravili.

Sovjeti su brzo reagovali i u vazduh poslali svoj avion koji je trebao da im objasni da su saveznici. Ruski pilot je prišao blizu američkim avionima da pokaže petokraku međutim ubrzo je napadnut i oboren. Shvativši da nema šale Sovjeti su u svoju odbranu poslali na nebo 288. avio diviziju.

Usledila je bitka nad niškim nebom dotadašnjih saveznika a tada neprijatelja poznata danas kao „Niški incident“.

Foto: Vladimir Jovanović

Poginuli su piloti na obe strane

U sukobu su oborena 3 američka aviona, 2 pilota potporučnici Bruer i Kolson su poginuli, 1 pilot je zarobljen, dok su Rusima takođe poginula 2 pilota poručnik Krivonogi i potporučnik Šipulija. Poručnik Žestekovski uspeo je da se izvuče iako teško ranjen.

Ovo je bio prvi otvoreni sukob između američkih i sovjetskih vojnika od završetka rata.

Narednih dana diplomatskim aktivnostima jedni i drugi su pokušali da dođu do istine zašto se to desilo. Staljin koji se tih dana spremao da čestita rođendan Ruzveltu, tražio je objašnjenje od svojih američkih saveznika zbog ovog incidenta. Dobio ga je u vidu izveštaja da je do propusta došlo zato što su američki piloti poletevši iz baze u Fođi, izgubili orjentaciju iznad Srbije.

Cilj je bio nemački konvoj u dolini Ibra kod Raške, kao i put prema Kosovskoj Mitrovici gde su se takođe nalazili neki nemački konvoji. Kako su imali lošu navigaciju i kako je teren bio sličan u okolini Niša sa onim u Kosovskoj Mitrovici videvši konvoj ruske vojske koja se kretala iz Niša ka Beogradu negde u okolini Aleksinca pomislili su da je to nemački konvoj i napali ga. U tom napadu poginuo je 31 ruski vojnik sa svojim generalom Kotovim.

Foto: Vladimir Jovanović

Početak Hladnog rata?

Ne znam da li su Sovjeti bili zadovoljni ovim objašnjenjem, strasti su se brzo smirile i dugo se nije znalo i pričalo o tome. Sve dok pre par godina moje kolege istoričari Aleksandar Dinčić i Bojana Simović nisu istraživali ovaj događaj.

Danas znamo da su dvojica ruskih pilota bila sahranjena neposredno ispred ulaza u „Logor na Crvenom krstu“ gde im je pre nekoliko godina podignut spomenik.

U vreme rezolucije Informbiroa njihova tela prebačena su u Jagodinu u zajedničku grobnicu svih sovjetskih vojnika poginulih u Jugoslaviji. Groblje poginulih američkih pilota do danas nije poznato mada se sumnja da su sahranjeni negde oko Aerodroma „Konstantin Veliki“.

Da li su ovim događajem nad nebom našeg grada počeli prvi problemi u saradnji saveznika kasnije poznatim kao „Hladni rat“ možda ne možemo sa sigurnošću reći. Ali ako znamo da je Niš oduvek bio mesto dešavanja nekih značajnih događaja koji su opredili dalje tokove svetske istorije, možda i ne smemo prenebregnuti ovu činjenicu.

 

POSTAVI ODGOVOR

молимо унесите свој коментар!
овдје унесите своје име

2,000FanovaLajkuj
108PratilacaZaprati
69PratilacaZaprati

VREMENSKA PROGNOZA
NIŠ

Niš
scattered clouds
13.8 ° C
14.5 °
12.1 °
63 %
3.1kmh
40 %
Ned
13 °
Pon
17 °
Uto
16 °
Sre
19 °
Čet
21 °